Het vendelen, een strijd tussen goed en kwaad

 

 

Wat is een schuttervereniging zonder vendeliers? je hoort immers altijd 'Vendeliers sla Uw vaandel voor......', of het nu om een serenade of concours gaat, het is een stukje folklore dat nooit verloren mag gaan. Er zijn folkloristen geweest, die de vendeldemonstraties als niets anders zagen dan louter eerbetoon aan Pastoor, Burgemeester enz. Sommigen beweren ook dat het ontstaan van dit imposante vertoon te zoeken is in de Middeleeuwse meigilden of oud-germaanse bloedbroederschappen en menen magiche kracht in de oorsprong in het vendelen te moeten zoeken. Mocht dit al zo zijn, de betekenis van het vendelen, zoals dit thans geschiedt (en met name door Schuttersvereniging "Willem Tell" uit Silvolde) heeft een geheel andere intentie. De vendelhulde zelf wordt hier een gebed en strijd genoemd, terwijl de vendeliers van een Gilde er steeds aan worden herinnerd, dat men met Gewijde vendels vendelt. Interesant zal het zijn enkele betekenissen van dit steeds weer boeiende vendelen weer te geven.

1. Het steeds weer zwaaien boven het hoofd betekend, Stoere vendelier houdt je kloek en sterk in de strijd, die komen gaat.
2. Als het vendel wordt rondgegooid in de hals betekend dit, Weer je geducht al zal dit ook je hoofd moeten kosten.

3. Het vendel draait om de lendenen, Geef aan dit werk je kracht, je lichaam, desnoods je leven.
4. Het vendel draait om de kniëen, Houdt je lenig, en je kunt ook knielen.
5. Het vendel zwaait om de enkels, Laat het steeds draaien, maar zorg ervoor dat ze steeds schoon en rein blijft, zoals de lelie, het symbool hiervan. (De vendelier mag nimmer met het vaandel de grond raken)

Tot slot moge ik U mijn mening geven over het ontstaan en herkomst van het vendelzwaaien. Men dient verschil te maken tussen Klassiek en Acrobatisch vendelen, dit laatste heet ook wel solo-vendelen.

Klassiek vendelen zodra de landvorst de schutters opriep, dienden zij zich op een centrale plaats te verzamelen, waarbij elke groep zijn eigen vaandel en vendel droeg. Het is wel zeker dat bij aankomst de vendels neigden voor overheden en de landvorst bij wie de schutters zich present meldden. Waarschijnlijk is het dat uit het neigen en zwaaien het huidige vendelen is voortgekomen, temeer omdat er nu alleen gevendeld mag worden als de schutterskoning present is.

Acrobatisch vendelen zoals in oeroude tijden werden tijdens de krijgsverrichtingen de vendels van het leger en zijn onderdelen meegevoerd. Deze vendels mochten nimmer ter aarde zijgen zij mochten de grond niet raken. De drager, al werd hij ook gewond, diende te zorgen dat het vendel steeds boven de hoofden der strijders zichtbaar bleef. Was de drager dodelijk gewond, dan moest een makker het vaandel overnemen, dit vaandel werd dan ook te koste van alles tot het laatst verdedigd.

Als met het acrobatisch vendelen van tegewoordig beziet (wat slechts door een groep van twee of drie man wordt gedaan) kan men zich voorstellen hoe een vendelier, gewond, zich kronkelt en wentelt om toch het vendel hoog te houden. In Zwitserland wordt het vendel nog hoog in de lucht geworpen om daarna handig weer te worden opgevangen. Wellicht overdragen van het vendel door een dodelijk gewonde aan zijn strijdmakker(s).

Naar gegevens van de oud-voorzitter van de Federatie van Gelderse Schuttersgilde.

Baron Sloet tot Everlo